جمع‌آورى شود كتابى را تشكيل مىدهد . در روايات اسلامى نيز بحثهاى بيشترى در بارهء فرشتگان و اعمال و صفات و مقامات آنها وارد شده است ، ولى شايد بحث صريحى در هيچ كدام از اينها در بارهء ماهيّت ملائكه به چشم نمىخورد . به همين دليل در ميان دانشمندان در بارهء ماهيّت آنها گفتگوست . علماى كلام بلكه اكثريت قاطع دانشمندان اسلام ، آنها را موجوداتى جسمانى ( از جسم لطيف ) مىدانند . در بعضى از تعبيرات كلمهء نور به عنوان مادهء اصلى تشكيل دهندهء فرشتگان آمده است و در عبارت معروفى كه در بسيارى از كتب آمده ، مىخوانيم : « الملك جسم نوريّ . . . » . مرحوم علامهء مجلسى تا آن حدّ در اين جا پيش رفته كه مىگويد : « اماميه بلكه جميع مسلمين مگر گروه كمى از فلاسفه . . . معتقدند كه ملائكه وجود دارند و آنها اجسام لطيفهء نورانيه هستند و مىتوانند به اشكال مختلف در آيند . . . و پيامبران و اوصياى معصوم ، آنها را مىديدند » . « 1 » به تعبير ديگر ملائكه اجسام نورىاند و جن جسم نارى است و انسانها اجسام كثيفه ( خشن ) مىباشند . قول ديگر مربوط به جمعى از فلاسفه است كه ملائكه را مجرّد از جسم و جسمانيات مىدانند و معتقدند آنها داراى اوصافى هستند كه در جسم نمىگنجد . مرحوم « شارح خويى » در « منهاج البراعة » اقوال ديگرى در اين زمينه نقل كرده است كه مجموعا بالغ بر شش قول مىشود ، ولى بسيارى از آنها قائلين بسيار كمى دارد . بىشك وجود فرشتگان - مخصوصا با آن ويژگيها و مقامات و اعمالى كه قرآن براى آنان شمرده - از امور غيبيّه است كه براى اثبات آن با آن صفات و

--> ( 1 ) بحار الانوار ، جلد 56 ، صفحهء 202 ( باب حقيقة الملائكة ) .